Geluk, toeval of een patroon?

Jamal Malik, de theejongen uit het call center in Mumbai, wint in de film ‘Slumdog Millionaire’ (8 Oscars) een vermogen omdat hij ‘toevallig’ alle antwoorden weet in ‘Who wants to be a millionaire?’ Dan wordt hij natuurlijk verdacht van fraude. Het kan niet waar zijn dat een jongen uit een sloppenwijk over zoveel kennis beschikt. Wanneer zijn wij eigenlijk overtuigd van iets?

Ben jij iemand van ‘zien is geloven’, van ‘willen is kunnen’ of ‘het gaat niet om wat je weet maar wie je kent’. Wanneer ben jij overtuigd van iets?
Als mensen beschikken we over een zogenaamde ‘convincing strategy’. We laten ons slechts op onze eigen tevoren bepaalde wijze overtuigen. Een hele bekende is de volgende:
- Als iets 1x gebeurt is het geluk
- Als iets 2x gebeurt is het toeval
- Als iets 3x gebeurt is het een patroon, dan is het waar en kan je voorspellen dat het vaker zo zal gaan.

Manipulatie van een patroon
Een manager die 3 jaar achterelkaar topprestaties levert, is een goede manager, zal het ook de volgende jaren goed doen en krijgt een promotie of een bonus. Het patroon is overtuigend en wordt door veel mensen direct gekoppeld aan de kundigheid van de persoon.

Maar wat denkt u van het volgende? Een handig vriendje die beleggingsadviezen geeft koopt 200 e-mailadressen van rijke mensen. Hij stuurt ze ongevraagd een tip. De ene helft adviseert hij ‘Koop ING’ de andere 100 adviseert hij ‘Verkoop ING’. Achteraf blijkt ‘Verkoop ING’ de beste tip te zijn. Dan stuurt hij de 100 mensen die hij adviseerde om te verkopen een volgend advies, nl. aan 50 adviseert hij ‘Koop TomTom’, de andere 50 adviseert hij ‘Verkoop TomTom’. Het aandeel TomTom stijgt en het advies om ze kopen was de beste. Dan adviseert hij 25 mensen om Hermes te kopen en 25 om Hermes te verkopen. Er is nu een groep van 25 mensen over die achter elkaar 3 goede tips heeft gekregen.
Als de 25 de 3 goede tips als een patroon ervaren, dan betalen ze graag voor meer tips. Waarschijnlijk bevelen ze mijn vriendje bij hun vrienden aan omdat hij een beleggingsadviseur is met  verstand van zaken.

Buikgevoel
Naast de ‘convincing strategy’ die gebaseerd is op een zintuiglijk waarneembaar patroon  is er ook de strategie die gebaseerd is op het buikgevoel. Het komt veel voor bij managers. Zij weten op basis van het buikgevoel direct of iemand al dan niet geschikt is voor een  functie en of iets goed of fout is. Dan moet ik meteen denken aan een cartoon die ik ergens tegen kwam waarbij de ene directeur tegen de andere zegt: ‘Dat buikgevoel dat ik had toen ik dacht dat we moesten fuseren, nou, dat bleek gewoon een lichte voedselvergiftiging te zijn’.

Hoe kunnen we er in deze crisis voor zorgen dat we zuiver blijven waarnemen?