zoeken Nieuwsbrief
      Linkedin    Twitter   
  
nieuws
 

'Een beetje integer'

16 oktober 2017 - ’Wat niet is verboden, is toegestaan,’ stelde een coryfee uit de fiscale wereld in een vaktijdschrift van belastingadviseurs. Waarschijnlijk schrok hij van zijn eigen uitspraak.


’De vervolgvraag is of u daar dan gebruik van wilt maken. Dat is een kwestie van moreel besef’, zo haastte hij zich hieraan toe te voegen. "Zijn we niet allemaal op zoek naar de balans tussen prestaties en ethiek? Een moreel kompas biedt uitkomst," zo stelt Sjoerd Hogenbirk, bestuurskundige en theoloog en werkzaam bij House of Performance.
 
Boemerang
"Of het nu gaat om de side letters bij Ahold, de prijsafspraken tijdens de bouwfraude, de gemanipuleerde rentes in Liborgate, de sjoemelsoftware bij Volkswagen, de vervalste handtekeningen bij de bank, voortdurend ontstaan er in bedrijven en instellingen discussies over de letter en de geest van de wet. U kunt niet een beetje integer zijn, u bent integer of u bent het niet, zo stelde de voorzitter van een grote volkspartij ooit. Een gevleugelde uitspraak die als een boemerang bij hem terugkwam. Was zijn eigen gedrag nu wit, zwart of grijs?" zo vraagt Hogenbirk zich hardop af.
 
Moreel
Gedragswetenschappers komen hier volgens Hogenbirk ook niet goed uit. "Volgens Jones (1991) is een ethische beslissing zowel wettelijk als moreel acceptabel voor een grotere gemeenschap. Maar een wettelijk toegestane fiscale vluchtroute via Panama-Stad kan binnen de gemeenschap van belastingadviseurs acceptabel zijn, maar binnen de gemeenschap van de Tweede Kamer moreel onacceptabel. Welke stem telt zwaarder?"

Prestatiedruk
Ondertussen wordt de lijst met morele uitglijders steeds langer. Wat te denken van de buitensporige declaraties van de Centrale Ondernemingsraad van de Nationale Politie (‘de financiële druk en tijdsdruk waren te groot’), de dubieuze waardering van een uitvaartmaatschappij en de gelekte e-mailadressen bij een leverancier van boekhoudsoftware? De druk om te presteren is volgens Hogenbirk vaak zo groot, dat mensen vroeg of laat bezwijken. "Een kat in het nauw maakt soms rare sprongen.
Prestatiedruk blijkt telkens weer een belangrijke oorzaak te zijn voor grensoverschrijdend gedrag en morele uitglijders. Maar dit kan echter nooit een excuus zijn voor onethisch handelen." Sterker nog, Hogenbirk durft de stelling aan dat het leveren van topprestaties zelfs hand in hand kan gaan met het bewaken van de bedrijfsethiek.

Kompas
"Om uw koers te bepalen, moet u eerst weten waar uu als organisatie of individu staat als het gaat om de balans tussen prestatie en ethiek. Wat is uw morele kompas? Binnen House of Performance zijn vier organisatietypen geïdentificeerd: de grenzeloze organisatie, de onbetrouwbare organisatie, de heilige organisatie en de gedreven organisatie. Dwars door het model heen loopt een denkbeeldige, diagonale lijn die de performancespanning weergeeft. Die lijn markeert het moment waarop de spanning tussen presteren en ethiek doorslaat, het moment dat er duidelijk dilemma’s ontstaan," zo legt Hogenbirk uit.

Onbetrouwbaar, grenzeloos of gedreven?
Zo heeft een onbetrouwbare organisatie nauwelijks aandacht voor de prestaties, maar ook ethiek staat niet hoog op de prioriteitenlijst. Hoe dat uitpakt,  heeft Hogenbirk zelf aan den lijve ervaren toen hij in 2008 zijn eerste huis kocht. Net uit de collegebanken raakte hij in gesprek met een grote hypotheekverstrekker. De kennis en expertise van de hypotheekadviseur was leidend voor hem. Vijf jaar later kreeg hij een telefoontje van de hypotheekverstrekker. De gekozen constructie bleek niet conform regels van de Belastingdienst. "Mijn adviseur bleek onbetrouwbaar."
Een organisatie waarin vooral rekening wordt gehouden met ‘de manier waarop’ en nauwelijks met de prestaties, is een heilige organisatie. Deze organisatie is aardig goed beschermd tegen ethische risico’s. Heilige organisaties spreken en rapporteren niet transparant over de prestaties, hebben het graag en vaak over individuele medewerkers en hebben allerlei redenen ‘buiten hun invloedssfeer’ waarom de jaardoelen niet zijn behaald.

Grenzeloosheid 
Organisaties waarbij de druk alleen maar blijft toenemen, noemen we volgens Hogenbirk grenzeloos. "Die grenzeloosheid zien we terug in het gedrag van medewerkers. Het maakt niet uit hoe de prestaties worden bereikt, als ze maar worden behaald."
 
Gedreven
Een gedreven organisatie is in staat om te balanceren op de performancespanning. Men is gedreven om de doelstellingen van de organisatie te halen en ervaart een duidelijke verbinding tussen persoonlijke en organisatiedoelen, waardoor gedrag coherent wordt. Daar waar de prestaties een te hoge druk leggen op het gedrag of andersom, is men in staat om hierover de dialoog te voeren en dilemma’s te bespreken. "Leiderschap in gedreven organisaties gaat om het duidelijk neerzetten van de verwachtingen en de verwachte resultaten, maar ook om het inrichten van de omgeving, waarin veiligheid is en ruimte bestaat om doelen en gedrag uit te dagen," zo licht Hogenbirk toe.
 
Invloed van moreel kompas
De invloed van een moreel kompas moet volgens hem niet onderschat worden, zeker niet met betrekking tot besluitvorming. "Vragen als ‘wat levert mij het meest op?’, of ‘wat mag volgens de wet?’ leiden tot totaal andere besluiten dan de vraag ‘wat is het beste is voor alle betrokkenen?’." Hogenbirk is ervan overtuigd dat organisaties niet alleen marktleider in prestaties moeten worden, maar ook in ethiek. Niet wachten tot wetgeving gedrag afdwingt, maar hierin voorop lopen. Dit doorbreekt in zijn ogen ook de vicieuze cirkel waarin we nu zitten.

Gedrag
Hoe werkt u als bedrijf, organisatie of team dan tegelijkertijd aan betere prestaties en het verbeteren van de ethiek? Daarvoor blijken volgens Hogenbirk drie gedragskenmerken essentieel: transparantie, voorbeeldgedrag en het ‘challengen’ van de norm. Het is Hogenbirk’s ervaring dat bij veel organisaties het bespreken van prestaties überhaupt al eng is. "Het doel van transparantie is echter niet het afstraffen van eventuele onderpresteerders, maar het stimuleert het leren van elkaar." Een belangrijk resultaat van Lean werken is de realisatie van een systeem van continu verbeteren waarbij de vorderingen overzichtelijk worden gevisualiseerd op een Scrum-board en worden besproken tijdens een korte dagstart. Voor meer uitdagende verbeterkansen worden separate verbetersessies ingericht. Managers stellen verduidelijkende vragen en men geeft feedback. Inderdaad, lean management is volgens Hogenbirk niet moeilijk. "In de praktijk liggen de perspectieven van de black belt adviseur en de compliance officer helaas behoorlijk uit elkaar." Verbeterprogramma’s en integriteitsprogramma’s worden zelden gecombineerd, zo is Hogenbirk’s ervaring. Een gemiste kans.

Leiderschap
Het leiderschap van een gedreven organisatie kenmerkt zich zowel door de manier waarop prestaties worden behaald als door de prestaties zelf. Daarbij is het essentieel dat leidinggevenden zelf het gewenste gedrag vertonen. Voorbeeldgedrag is een noodzakelijke voorwaarde voor een ethische organisatie. Maar dat is niet alles. Het is volgens Hogenbirk ook nodig dat diezelfde leidinggevenden zich op de werkvloer laat zien.

Challenge de norm
Tot slot gaat Hogenbirk in op het ‘challengen van de norm’. "Op de werkvloer zie je vaak dat de werkinstructies ergens in een la liggen. Ondertussen volgt ieder zijn eigen manier van werken. De geldende norm is dus niet de expliciete werkinstructie, maar de impliciete, eigen manier van werken. Een team dat de vaardigheid heeft om prestatienormen uit te dagen, kan echter ook leren om bepaalde gedragingen niet automatisch tot norm te verheffen. Dat is belangrijk, omdat collega’s elkaar moeten kunnen aanspreken op gedrag en ook op besluiten die worden genomen door leidinggevenden. Als dit niet mogelijk is, zal er een type gedrag ontstaan dat automatisch wordt toegepast. En dit is vanuit een integriteitsperspectief levensgevaarlijk,"zo waarschuwt Hogenbirk.

Toegevoegde waarde op lange termijn
Onethisch en grenzeloos gedrag is vaak het gevolg van grote prestatiedruk. Maar zover hoeft het volgens Hogenbirk niet te komen. "De uitdaging is om presteren en ethiek niet uit elkaar te trekken, maar in gezamenlijkheid te verbeteren. Alleen zo levert een bedrijf of organisatie ook op de lange termijn toegevoegde waarde voor de klant,"concludeert Hogenbirk.
 

 
 Doorsturen   1 reactie  

 

Laatste nieuws

 Digitalisering: de mens in het centrum van waardecreatie door inkoop
 ‘State of the Art’ uit GDPR-regelgeving zaait verwarring
 De personal touch van de facility manager overwint de digitalisering
 

Gerelateerde nieuwsitems

 Meer CEO's ontslagen wegens niet integer handelen
 Vier principes voor een integere carrière
 Met één op de acht sollicitanten is 'iets mis'
 Bestuurders gaan subjectief om met integriteit
 
 
reacties
 
Karianne Kalshoven  |   | 
17-10-2017
 | 
15:43 uur
Er is best al wel het een en ander bekend vanuit de gedragsethiek hoek over wat (on)ethisch gedrag drijft. Dat prestatie druk bepalend is, maar ook sociale druk. En ook leiderschap, en ook cultuur etc etc. Ethische keuzes maken vergroot ook zeker de prestaties. Het is niet altijd een spanningsveld. Wat ik belangrijk vind, is dat mensen zelf nadenken over waar hun ethische grenzen liggen en die continue blijven onderzoeken en dat er een veilige sfeer is waarbij je elkaar mag challengen. Dat we dat moeilijk vinden om elkaar erop aan te spreken, laat onderzoek ook zien. En dat is begrijpelijk, want het is niet leuk om iemand te vertellen dat je zijn/haar gedrag niet ethisch vindt. Je legt jouw norm op die van een ander.

REAGEREN

Naam:
Emailadres:
URL: (niet verplicht) http:// 
 
Reactie/Opmerking:
Ik wil bericht per e-mail ontvangen als er meer reacties op dit artikel verschijnen.
 
Als extra controle, om er zeker van te zijn dat dit een handmatige reactie is, typ onderstaande code over in het tekstveld ernaast. Is het niet te lezen? Klik hier om de code te wijzigen.
Meer dan 100 gratis checklists voor ondernemers. Op Brisk Magazine, internetmagazine voor ondernemers.
Bescherm uw data - infographic over informatiebeveiliging
reacties
Waarom werkstress niet tot burn-out leidt (3) 
Vrouwelijke 35-plussers verdienen nog steeds minder dan mannen (3) 
‘State of the Art’ uit GDPR-regelgeving zaait verwarring  (1) 
Digitalisering: de mens in het centrum van waardecreatie door inkoop (1) 
Ambitie beschikbaarheid breedbandig internet komt met huidig beleid in gevaar (1) 
70 procent werkgevers ontvangt CV’s met leugens (4) 
Online gokken mogelijk toegestaan (1) 
beurs
Stijgers Dalers
Arcadis 19.72  5.1 %
Oci 20.03  5 %
Nutreco 47  3.9 %
TNT express 8.45  -9.5 %
Doc data 0.42  -6.7 %
Altice 8.29  -2.7 %
Beursupdate: AEX op Wall Street
Wall Street start rustige week in het groen
Wall Street richting hoger slot
meer beurs
top10
Waarom werkstress niet tot burn-out leidt
Hoe u medewerkers stimuleert regie over ontwikkeling te nemen
Managers hebben weinig benul van werkstress onder werknemers
#MeToo: Gevolgen nog veel ernstiger bij intimidatie
Tanja Roeleveld verkozen tot ‘MVO-manager van het jaar’ 2017
Zeven trends die zakelijke IT-omgevingen een boost zullen geven
2018 wordt het jaar van hivenets, swarmbots en polymorfe malware
Vrouwelijke 35-plussers verdienen nog steeds minder dan mannen
Zes richtlijnen voor digitale transformatie
Vliegtuig-wifi nog steeds duur en beperkt in aanbod
meer top 10
vacatures
meer vacatures